Euwe missing link in de film Pawn Sacrifice

Door Peter Hoomans


Donderdag 3 december gaat de film Pawn Sacrifice in première. Prominent onderdeel van het verhaal over Bobby Fischers leven is de match uit 1972 om de wereldtitel met verdedigend wereldkampioen Boris Spassky. Er zijn in de dramatisering van de match vele verschillen met de werkelijkheid op te noemen. Na het zien van een voorvertoning van de film beperken we er ons hier tot een: de rol die Max Euwe achter de schermen speelde als president van de wereldschaakbond FIDE. In de film ontbreekt Euwe volledig; in werkelijkheid is zijn optreden direct van invloed geweest op de voortzetting van de match.

Nadat Fischer 2 juli niet kwam opdagen bij de loting en nog in New York bleek te zijn, besloot Euwe de uitdager twee dagen uitstel te verlenen. De Sovjets eisten verontwaardigd dat Fischer zou worden gediskwalificeerd.

Door tussenkomst van de (onlangs overleden) Britse miljonair en schaakliefhebber Jim Slater, die het prijzengeld aanzienlijk had verhoogd, en een telefoontje van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger laat Fischer zich overhalen alsnog te spelen en vliegt naar Reykjavik. Euwe intussen spreekt in die dagen uitvoerig met Spassky en vertegenwoordigers van de Sovjet-delegatie en neemt de grootste woede weg.

Als de deadline is verlopen en de loting voor een tweede keer plaatsvindt, schoffeert Fischer de organisatie en zijn opponent, door uit te slapen en zijn secondant William Lombardy te sturen. Spassky verlaat daarop ontstemd de ceremonie. De Russen eisen vervolgens dat, wil er nog sprake kunnen zijn van een match, Fischer openlijk zijn excuses moet aanbieden. Bovendien eisen de Russen van Euwe dat hij als FIDE-president het gedrag van Fischer veroordeelt. Ook moet Euwe toegeven dat hij tegen de reglementen in heeft gehandeld door Fischer twee dagen respijt te hebben verleend.

 

Robert Fischer en Max Euwe 1972

 

Euwe gaat door het stof en redt de match door alle eisen in te willigen en publiekelijk voor te lezen. “Euwes gezicht was rood door de boetedoening en hij leek op het punt te staan in tranen uit te barsten,” schrijft Frank Brady in Eindspel, de biografie van Bobby Fischer. Maar de voortgang van de Match of the Century was mogelijk geworden en na een excuusbrief van Fischer aan Spassky een feit. “Als FIDE–president beschouwde ik het als een belangrijke plicht de match te laten doorgaan,” zou Euwe later vertellen, “ik wilde niet dat het vanwege een paar formaliteiten in het water zou vallen. Aan de Sovjet-delegatie vroeg ik : willen jullie dat ik de excuses verbaal maak, of zal ik ze op papier zetten? Want het maken van zo’n gebaar was voor mij geen probleem. Om de simpele reden dat het niet om mij persoonlijk ging.”

Als Fischer bij de tweede partij niet komt opdagen omdat hij eist dat de camera’s rond het podium worden verwijderd, is Euwe inmiddels weer terug in Nederland. Per telex laat de FIDE-voorzitter weten dat wanneer Fischer de derde en vierde partij opnieuw niet op komt dagen, de match zal worden beëindigd en Spassky zal worden uitgeroepen tot kampioen. Ter plekke strijkt hoofdarbiter Lothar Schmid de plooien glad, door met beide spelers overeen te komen dat er in de zaal achter het podium, in plaats van op het podium zelf, verder zal worden gespeeld.

Uiteindelijk wint Fischer de tweekamp met 12,5-8,5. Op de prijsuitreiking treffen Euwe en Fischer elkaar, als de FIDE-voorzitter de nieuwe wereldkampioen een lauwerkrans en een medaille overhandigt. Nadat Fischer de medaille heeft bekeken, zou hij hebben gefluisterd: “Maar mijn naam staat er niet op.” Waarop Euwe glimlachend zou hebben geantwoord: “We wisten toch nog niet of jij zou gaan winnen!”

 

Spassky Fischer 1970

Spassky tegen Fischer tijdens de Olympiade van 1970 in Siegen


Bronnen:
Alexander Münninghoff: Max Euwe – the biography. New in Chess, 2001.
Frank Brady: Eindspel. Uitgeverij Thomas Rap, 2011
David Edmonds en John Eidinow: Bobby Fischer trekt ten strijde. Uitgeverij Ambo/Anthos, 2004.

Partijen van Max Euwe

Bekijk hier de partijen van Max Euwe!
View games of Max Euwe here

Download de partijen zip-bestand (pgn)
Download games
zip-file (pgn)